NÜKLEER REAKTÖRLER ATOM BOMBASI GİBİ PATLAR MI?

Soru: Bir nükleer güç tesisi bir bomba gibi patlar mı?

Cevap: Hayır. Atom bombasında Uranyum ve/veya Plutonyum'un parçalanabilir izotoplarının tamamını nano-saniye mertebesinde zincir reaksiyonuna uğrayarak mevcut enerjinin bir kerede açığa çıkmasını sağlar ve bu enerji patlamanın şiddeti ile etrafa yayılır. Atom bombasında zenginleştirilmiş %90 ve üzerinde uranyum/plutonyum bir (daha kompakt) şekildedir ve nötronlar parçalanabilir bir atoma çarpmaları için fazla uzağa gitmelerine gerek yoktur. Bir nükleer güç tesisi bir bombaya kıyasla çok daha büyük bir hacime sahip olmakla beraber yakıt zenginleştirme oranı %2 ila %5 arasındadır. Reaktör içinde "moderatör" adı verilen nötron yavaşlatıcı olarak da kullanılan aynı zamanda reaktörde oluşan ısıyı dışarı aktarmakta kullanılan akışkan (genellikle su) "soğutucu" kullanılmaktadır. Ayrıca tasarımda reaktörün maksimum gücü aşmaması veya nükleer reaktörü kapatmak için "kontrol çubukları" adı verilen ve nötronları, bir süngerin suyu emmesi gibi, emen düzeneğe sahiptir. Reaktör içindeki nötronların sayısı azaldığında zincir reaksiyonu da azalır ve nükleer zincir reaksiyonu yavaşlayarak durur.

Nükleer reaktör bir atom bombasının vereceği enerjiye denk enerji üretmek üzere tasarlanmış olsun. Atom bombasında bu enerji nano-saniyede açığa çıkarken nükleer reaktörde 2-3 yıla yayılarak ve kontrollu bir şekilde açığa çıkarılır.
 

Soru: Bir nükleer güç tesisinde kaza meydana gelebilir mi?

Cevap: Evet. Bir nükleer reaktör kötü tasarlanmış ise ve kötü bir şekilde işletilirse (insanların ihmalkarlık veya yetersiz bilginin sebep olabileceği) bazı kazalar meydana gelebilir. Bu nedenle, nükleer reaktör tasarımlarında her türlü kaza senaryolarına karşın tasarımın ciddi sonuçlar doğurmaması için tedbirler alınmakta ve tasarımlar otomatik kumanda cihazları ve yapay-zeka yazılımlarıyla güçlendirilmektedir. Nükleer reaktörleri işleten operatörler uzun süren eğitimler almakta, simulatörlerde çeşitli kaza senaryolarına karşı verdikleri tepkileri refleks haline getirilmektedir.Çernobil nükleer kazası hem tasarım hem de personel eğitiminin yetersizliğinin bir üründür. Ayrıca Çernobilde nükleer reaktöründe meydana gelen patlama bir nükleer patlama değil, bir kimyasal patlama olduğuna dikkat çekmek isterim. (Yakıt çubukları olarak kullanılan yüksek alaşımlı yüksek sıcaklıklara dayanıklı çeliklerde bulunan Zirkonyum (Zr) alaşımı su ile reaksiyona girerek ZrO'nun yanında gaz halde Hidrojen açığa çıkarmış. Hidrojen havanın oksijeni ile birleşerek su'yu oluştururken patlama meydana getirmiştir) Bu reaksiyon bir şiddetli kimyasal patmala ile gerçekleşir. Reaktör güvenlik tedbirleri normal tasarım gücünün 150 misli güce ulaştıktan sonra devreye girmiştir. Tüm bu olaylar sadece birkaç saniye içerisinde gerçekleşmiştir.

Soru: Nükleer güç santralleri tamamiyle güvenlimidir?

Cevap: Hayır. Hiçbir şey %100 güvenli değildir. Evde kullanılan bir kibrit, kesici alet, eletrik, şofben, uçağa binmek, tarfikte araç kullanımı ve benzeri araçlar doğru kullanılmadığı takdirde mal ve can kaybı ile karşı karşıya kalabiliriz. Bu örnekleri çoğaltabiliriz ve hepsinin belirli bir riski olmasına rağmen bu araçlardan yararlanmaya devam ederiz. Ancak şunu söyleyebiliriz: bir enerji kaynağı olarak yararlanabileceğimiz yeterince güvenlir olmakla beraber daha da güvenli yapılmak için mühendisler ve bilim adamları araştırmalar ile tasarımlarını iyileştirmeye ve daha iyisini  yapmaya devam etmektedirler.